Kacper Górak
Starożytna Częstochowa
Gdy mowa o czasach kultur przedchrześcijańskich większość kieruje myśli raczej w stronę basenu Morza Śródziemnego i tamtejszych starożytnych cywilizacji. Jednakże tereny dzisiejszej Polski równolegle do starożytnych Rzymian czy Greków także zamieszkiwali ludzie. Nie wykształcili może podobnie rozwiniętych do nich społeczeństw, ale bez wątpienia posiadali oni swoją własną kulturę i zwyczaje. Częstochowa nie jest tu wyjątkiem. Choć formalnie prawa miejskiej nadano jej dopiero w XIV wieku to najstarsze ślady bytności człowieka na jej obszarze pochodzą z czasów na długo przed Chrystusem. W rezerwacie archeologicznym znajdującym się w kojarzonej dziś ze sportem dzielnicy Raków znajduje się archeologiczny rezerwat, gdzie można przyjrzeć się znaleziskom powiązanym z kulturą łużycką – szeroko rozpowszechnioną w Europie Środkowo-Wschodniej w pierwszych dwóch tysiącleciach przed naszą erą. Mówiąc w skali kraju najbardziej znanym śladem kultury łużyckiej w Polsce jest osada w Biskupinie, gdzie w czasach świetności toczyło się zwykłe, codzienne życie. Częstochowski rezerwat to z kolei pozostałości miejsca związanego ze śmiercią. Obejmuje on bowiem 100 m2 cmentarzyska ludności reprezentujących kulturę łużycką. Oprócz szczątków w rezerwacie wystawione zostały zachowane przy nich przedmioty takie jak narzędzia, ceramika oraz biżuteria. Co ciekawe jest to prawdopodobnie jedyne na świecie tak duże stanowisko archeologiczne kultury łużyckiej zachowane i udostępnione do zwiedzania w miejscu jego odkrycia.
Wielkie odkrycie
Rzekomo groby z czasów starożytnych znajdowano na Rakowie jeszcze przed I wojną światową. Gdy zapyta się właściwe osoby można usłyszeć o czaszkach transportowanych na komisariaty czy naczyniach przechowywanych w pobliskich szkołach. Często są to jedynie anegdoty, ale w każdej historii tego typu można doszukać się ziarna prawdy. Pierwsze oficjalne znalezisko datowane jest na połowę lat pięćdziesiątych XX wieku, kiedy to w trakcie przebudowy jednej z głównych arterii Rakowa w obecnej lokalizacji rezerwatu odkryto ludzkie szczątki. Krótko po tym wydarzeniu zostały zlecone pierwsze badania archeologiczne. Do 1961 roku odnaleziono 80 grobów datowanych na okres między rokiem 750 a rokiem 550 przed naszą erą, czyli na okres przejściowy epoki brązu w epokę żelaza. Prawdopodobnie to właśnie w trakcie prac archeologicznych na Rakowie postanowiono pokazać znaleziska mieszkańcom Częstochowy i utworzyć do tego odpowiednią przestrzeń. Tak też się stało i w 1965 roku uroczyście otwarto rezerwat dla zwiedzających. Na początku XXI wieku obiekt przeszedł gruntowną renowację, w czasie której dokonano odkrycia kolejnych pochówków.
Wiedza o kulturze łużyckiej
Wszystkie znaleziska od 1955 roku zostały udostępnione zwiedzającym. Częstochowski rezerwat kultury łużyckiej dostarcza wielu informacji na temat życia codziennego przedstawicieli tejże kultury. Zważywszy na charakter tego miejsca dla entuzjastów archeologii wartym wspomnienia są wysnute wnioski na temat obrzędów pogrzebowych. Bowiem część ciał zostało skremowanych (częściej stosowana metoda w kulturze łużyckiej), ale większość została pochowana tradycyjnie, co świadczy o różnorodności obyczajów w obrębie tej społeczności. Zainteresowanie wzbudzają też przedmioty znalezione przy zmarłych. Naczynia ceramiczne, narzędzia i fragmenty broni z żelaza i brązu, ale przede wszystkim ozdoby. Wśród nich bransolety z żelaza meteorytowego. Ponadto badane szczątki dostarczyły informacji na temat profesji pochowanych czy metod leczenia oraz chorób, na jakie cierpiała ludność tamtych czasów.
Wyświetl większą mapę
