Julia Wrona
Od przemysłowego giganta do przyszłego serca kultury
Dziedzictwo energetyczne i przestrzeń z potencjałem
Elektrociepłownia Zabrze, będąca pierwszym zakładem energetycznym miasta, rozpoczęła pracę 21 grudnia 1897 roku – dostarczając prąd do domów i rozwijających się zakładów przemysłowych. Od lat 70. XX wieku pełniła funkcję elektrociepłowni, a od 2011 roku weszła w skład Fortum. W 2018 roku Fortum otworzyło nową, nowoczesną elektrociepłownię wysokosprawną, obsługującą ponad 70 000 mieszkańców Zabrza i Bytomia, inwestując ok. 870 milionów złotych. Tym samym historyczny kompleks został wycofany z produkcji, a jego rola uległa transformacji.
Symboliczne przekazanie Miastu – wyzwania
5 grudnia 2022 r., w 125. rocznicę powstania zakładu, Fortum przekazało Miastu Zabrze dawną elektrociepłownię za symboliczną kwotę 100 zł. Obszerna parcela o powierzchni ponad 5 ha oraz 18 budynków poprodukcyjnych, takich jak: maszynownia, kotłownia, budynek dyrekcji, rozdzielnia, portiernia, znalazły się w posiadaniu miasta. Miasto staje jednak przed realnym problemem – rewitalizacja obiektu została wstępnie oszacowana na ok. 500 milionów złotych, a utrzymanie pustostanu kosztuje rocznie około 1,5 mln złotych. W budżecie zabrzańskim tych środków nie ma.
Zmiana strategii – od miejskiej rewitalizacji do partnerstwa z inwestorem
W obliczu braku środków, władze Zabrza zdecydowały się na sprzedaż obiektu potencjalnemu inwestorowi, który zaoferuje wizję nowego zagospodarowania. Proces ten sfinalizował się w 2025 roku – zwyciężyła Grupa Arche S.A., oferując 7,401 mln zł.
Wizja inwestora – połączenie historii z przyszłością
Grupa Arche planuje przekształcenie elektrociepłowni w wielofunkcyjny kompleks. Wśród założeń znajduje się:
• muzeum i centrum edukacyjne poświęcone historii przemysłu i transformacji energetycznej,
• strefa kulturalna z przestrzeniami wystawienniczymi,
• zaplecze gastronomiczne, konferencyjne i hotelowe,
• obiekty sportowe, przestrzenie eventowe,
• integracja z lokalną siecią atrakcji turystycznych (m.in. Kopalnia Guido, Sztolnia Królowa Luiza)
Spółka deklaruje też zachowanie technicznej autentyczności – dawne urządzenia produkcyjne mają zostać wyeksponowane jako element edukacyjno-artystyczny.
Harmonogram i kroki w przyszłość
Przed rozpoczęciem prac inwestor zamierza przeprowadzić inwentaryzację, projekty i uzyskać niezbędne pozwolenia. Prace rewitalizacyjne planowane są na rozpoczęcie w 2026 roku. Szacowany koszt modernizacji po stronie Arche sięga ok. 70 mln zł.
Korzyści dla Zabrza i jego mieszkańców
• Ochrona dziedzictwa przemysłowego – zachowanie znaczącego zabytku, wpisanego także na Szlak Zabytków Techniki Woj. Śląskiego.
• Nowy impuls dla turystyki – uzupełnienie oferty miasta, które aspiruje do przyciągnięcia miliona turystów rocznie. Elektrociepłownia ma stać się kolejną ikoną industrialnego dziedzictwa regionu.
Korzyści społeczne i ekonomiczne – nowe miejsca pracy, przestrzeń do działań kulturalnych, gastronomicznych oraz edukacyjnych; rewitalizacja przy jednoczesnym braku obciążenia dla budżetu miasta.
Wyświetl większą mapę
